‘De razendsnelle technologisering heeft een kompas nodig: solidariteit’
5 november 2025 15:35
Bert Breij en Paul Jansen schreven samen het boek ‘Solidaire technologie. Hoe AI de wereld kan redden’. Het is een manifest voor technologie in dienst van het leven. Het laat zien hoe digitale systemen en AI rechtvaardig, empathisch en democratisch kunnen worden ingericht. “Solidariteit is het cement van de samenleving”, zegt Bert Breij.
Waarom hebben jullie dit boek geschreven?
“Omdat we zien dat de razendsnelle technologisering – en vooral kunstmatige intelligentie – de wereldsamenleving richtingloos vooruitduwt. Er is een kompas nodig en dat kompas heet solidariteit. Met dit boek beschrijven we de ontwikkelingen, onderzoeken we de positieve en negatieve gevolgen en dagen we de discussie en besluitvorming nationaal en internationaal uit.”
Waarom samen geschreven?
“Omdat we elkaar waarderen, stimuleren én kritisch bevragen. Paul Jansen is emeritus-hoogleraar organisatiepsychologie, een gezaghebbende stem over arbeid, leiderschap en sociale innovatie. Ik ben psycholoog, filosoof, journalist en ondernemer, met een loopbaan van de Belastingdienst tot een groot communicatiebureau. Ik promoveerde in 2017 bij Paul. Samen brengen we filosofie, wetenschap en praktijk bijeen. De een vooral denker, de ander vooral doener en schrijver.”
Hoe verliep de samenwerking tussen jullie beiden?
“Overwegend prima, soms een heksenketel. Het gebruik van ChatGPT leidde tot verwarring, maar ook tot scherpere analyses. Wetenschappelijk verantwoord werken mét AI, en het vervolgens overtreffen, was voor ons een intellectueel genoegen. Onze eigen referentielijst bewijst dat.”
Waarom is het in eigen beheer uitgebracht?
“Vrijheid. We wilden geen druk van commerciële uitgevers die sturen op verkoopsucces. Breij Publicaties (van Jeane Patrick en mijzelf) stelde ons in staat onafhankelijk te schrijven. De opbrengsten van het boek gaan volledig naar Stichting DeSolidariteit, die dezelfde missie draagt: technologie inzetten in dienst van solidariteit. Het boek is mede mogelijk gemaakt door de Stichting.”
Wat is de essentie van het boek?
“Dat solidariteit en technologie elkaar kunnen versterken. Solidarity by Technology loont – voor mens, dier en natuur, economie, samenleving en cultuur. Maar ook dat het fout loopt als solidariteit níet het kompas is.”
Voor wie is het boek bedoeld?
“Voor iedereen die wil begrijpen wat technologie betekent voor de toekomst van solidariteit. Denk aan lezers van Yuval Noah Harari, maar ook beleidsmakers, politici, leraren, ondernemingsraden, innovators en geïnteresseerde burgers.”
Wat is jullie visie op solidariteit?
“Solidariteit is terug van nooit weggeweest. Het is geen links of rechts thema, maar het cement van de samenleving. Wie het ondermijnt, komt zichzelf tegen. In het boek tonen we hoe solidariteit als kompas en technologie als stuurman samen richting geven aan thema’s als zorg, migratie, werk en democratie.”
Kun je voorbeelden geven?
“Ja. De toeslagenaffaire had niet plaatsgevonden bij een rechtvaardig en niet-discriminerend datagebruik. Vluchtelingenstromen vragen om technologie die landen en mensen helpt, in plaats van verdeelt. Democratische verkiezingen mogen niet door autocratische algoritmes worden gestuurd. Zorgtechnologie kan schaarste opvangen. Het boek staat vol met zulke concrete voorbeelden.”
Wat is het gevaar?
“Dat autocratische regimes technologie misbruiken. Dat landen hun data ieder voor zich opsluiten, terwijl wederzijdse afhankelijkheid juist samenwerking vereist. Zonder solidariteit wordt technologie een wapen tegen de samenleving.”
Wat is de conclusie van het boek?
“Dat Solidarity by Technology aantoonbaar loont. Het is meer dan een idee: het is een noodzaak.”
Wat is de verrassendste ontdekking?
“Dat Europa op dit moment de beste uitgangspositie heeft om Solidarity by Technology te dragen. Dankzij waarden die evolueren, startups die floreren en overheden die uitwassen beteugelen. Als Europa écht een gemeenschap wordt, kan het uitgroeien tot een derde macht naast de VS en China. Die twee grootmachten voldoen niet aan het principe van solidaire technologie, maar samenwerking blijft onvermijdelijk. Alles wijst in de richting dat Europa aan macht gaat winnen en dat komt door Solidarity by Technology. Vanuit een achterstand behaalt ze met behulp van technologie een voorsprong. Door zichzelf te zijn en blijven en haar karakter niet te verwaarlozen,. Daarbij was ze al een bijzonder sterke economische macht.”
